مدیریت دانش جدید (The New Knowledge Management)

مقدمه

         کتاب مدیریت دانش جدید با وجود برخی دشواری های موجود در ترجمه و ویرایش متن اصلی که بخش عمده ی آن ناشی از پیچیدگی مفاهیم و ضعف ادبیات مدیریت دانش در زبان فارسی است، دیدگاهی کاملا جدید و جذاب را در برابر علاقه مندان روزافزون عرصه ی KM می گشاید و از همین دیدگاه پرسش های تعیین کننده ای را که دست کم در کتب فارسی موجود بدون پاسخ رها شده بود، پاسخ می‌دهد. پرسش هایی چون:

• حوزه های کاربردهای عمر دانش کدامند و در هر حوزه چگونه باید گام نهاد؟

• مفهوم چرخه عمر دانش و ارتباط بین انگیزش، یادگیری، دانش و رفتار در این چرخه چیست؟

• ادعاهای دانش و فرا ادعاها، اهمیت هر یک در چیست؟

• چگونه فرهنگ با سایر عوامل اثرگذار بر رفتار همسو می گردد؟

• موضوعات اساسی در چشم انداز مدیریت دانش جدید کدامند؟

ادامه ی این گفتار با توجه به اشتیاق روزافزون پژوهشگران آکادمیک و محققان سازمانی و البته محدودیت های موجود، تنها به مروری مختصر بر مباحث مطرح در برخی فصول اکتفا می نماید و مطالعه ی سایر فصول کتاب را به خوانندگان علاقه مند واگذار می نماید.

 نسل اول و دوم مدیریت دانش و مفهوم مدیریت دانش جدید

        مدیریت دانش جدید نامی است برای مباحث، مدل‌ها و اقدام‌هایی که موجب گسترش قلمرو مدیریت دانش در تسهیم، انتشار و بازیابی دانش و نیز آموزش و یکپارچه‌سازی دانش سازمانی به طور جمعی (مانند تولید یا ایجاد دانش) می‌شود. ایده ی مدیریت دانش جدید بر اساس تحلیل مک الروی (۱۹۹۹) درباره ی دو نوع از توجهات بنیادی مدیریت دانش مطرح گردید.

         مک الروی (با وام گرفتن مفهوم عرضه و تقاضا از اقتصاد) از یک‌سو به یکپارچگی دانش، به عنوان مدیریت دانش، در سمت عرضه توجه می‌کند؛ زیرا وی چنین فرض می کند که دانش در سازمان موجود است و مسئله مدیریت دانش، در اختیار قرار دادن دانش موجود در دسترس افراد مناسب در زمان مناسب است. از سوی دیگر مک الروی ایجاد دانش را به عنوان سمت تقاضای مدیریت دانش نیز معرفی می‌کند؛ زیرا فرض بر این است که دانش باید در پاسخ به تقاضاهای موجود تولید شود و این افراد هستند که خود باید تقاضا برای تولید دانش را سازماندهی کنند و ساختارهایی را ایجاد نمایند که در برآورد این تقاضا موفق عمل کند؛ در حالی که ابتدا، چه در تئوری و چه در عمل تنها به سمت عرضه ی مدیریت دانش توجه می‌شد (نسل اول مدیریت دانش). در سال‌های اخیر نگرشی گسترش یافته که هر دو سمت عرضه و تقاضا را دربرمی‌گیرد. (نسل دوم مدیریت دانش).

 نسل اول مدیریت دانش مجموعه‌ای از چارچوب‌ها، مدل‌ها، عمل‌ها، تکنیک‌ها و سایر چیزهایی است که تنها سمت عرضه ی دانش را منعکس می‌کرد.

 نسل دوم مدیریت دانش مجموعه‌ای است از چارچوب‌ها، مدل‌ها، عمل‌ها، تکنیک‌ها و سایر مواردی که سمت عرضه و سمت تقاضا را مورد توجه قرار می‌دهد. مدیریت دانش جدید ناشی از تفکر نسل دوم است که در کنسرسیوم بین‌الملل مدیریت دانش (KMCI) به شکل قابل توجهی در زمینه‌هایی نظیر تشکیلات باز، درگاه دانش بنگاه، چارچوب مقیاسی مدیریت دانش، وضع استانداردهای مدیریت دانش، سرمایه فکری، نقش سیستم‌های انطباقی پیچیده (CAS)، نوآوری پایدار، روش‌شناسی مدیریت دانش و سایر موضوعات جدید به نحوی خاص توسعه یافته است.

         یک رویکرد به مدیریت دانش جدید، آن را به عنوان پارادایمی جدید موردنظر قرار می‌دهد. ولی ما در استفاده از این واژه قصد نداریم از دیدگاه کوهن پیروی کنیم، بلکه با نگاه پوپر (۱۹۷۰) موافقیم که به چارچوبی معتقد است که همیشه با توسعه ی چارچوب‌های پیشین گسترش یافته و بر آن‌ها تفوق می‌یابد. اگر بپذیریم که مدیریت دانش جدید پارادایمی است که تغییر و گسترش بیشتر را می‌پذیرد، این پارادیم از جنبه‌ها و اجزاء مختلف به توضیح و بیان جزئیات نیازمند است. براین اساس، یادگیری بیشتر از طریق آزمون عمده و حذف خطا گسترش می‌یابد. این امر فرایندی است که مولفان قبلی در مقالات، پروژه‌ها، کتاب‌ها، کارگاه‌های آموزشی و کلاس‌های خود درباره‌ی مدیریت دانش جدید بیان کرده‌اند.

       انتشارات کنسرسیوم بین‌المللی مدیریت دانش در حال حاضر، دو کتاب تازه منتشر کرده است که دیدگاه‌های مدیریت دانش جدید را نشان می‌دهد. مدیریت دانش جدید، نوشته مارک مک الروی (۲۰۰۳) و درگاه‌های اطلاعات، تشکیلات و مدیریت دانش، نوشته ی ژوزف فایرستون (۲۰۰۳). هدف این کتاب ایجاد دیدی عمیق نسبت به کارهای پیشین، تعیین جایگاه مدیریت دانش جدید در زمینه‌ی علوم اجتماعی و ترغیب تکامل مدیریت دانش به عنوان یک دیسیپلین (رشته علمی) است؛ هرچند مهمترین هدف، نگاه به مدیریت دانش جدید از دیدگاه مسائل و موضوعات کلیدی است.

         «مباحث کلیدی در مدیریت دانش جدید»، کتابی محوری در جهت توسعه پارادایم مدیریت دانش جدید است؛ چرا که این کتاب از بیان اصول عمومی مدیریت دانش جدید فراتر رفته و به بیان مجموعه مباحث، مسائل و معماهایی می‌پردازد که به عنوان انتقادی بر این پارادایم مطرح شده‌اند. این کتاب بسیاری از مسائل اساسی مطرح در مدیریت دانش جدید را مورد توجه قرار می دهد؛ اگرچه به دلیل کمبود فرصت کافی امکان پرداختن به همه ی آنها وجود نداشته است و در کارهای بعدی به آن‌ها اشاره خواهد شد.

اما این مسائل کدامند؟

پس از شناسایی عمومی و اولیه مدیریت دانش جدید، اجازه دهید به مسائل گوناگونی اشاره کنیم که به دلیل کمبود فرصت کافی تنها برخی از آنها در این کتاب مورد بررسی قرار می‌گیرد. از این‌رو فکر می‌کنیم که این حوزه آمادگی چاپ کتاب‌های بیشتری را در این زمینه دارد.

ماهیت پردازش دانش، منشأ و مشخصه چرخه ی عمر دانش (Knowledge Life Cycle)

       فرایندهای دانش، موجب تولید دانش می‌شوند. در مدیریت دانش جدید مک الروی (۲۰۰۳) چارچوب چرخه ی عمر دانش را توضیح داد و به بیان قدرت سازماندهی افرادی که مدیریت دانش را اجرا می‌کنند، پرداخت. اما به دلایلی نتوانست به طور عمقی به آزمون بنیادهای چرخه ی عمر دانش در انگیزه های فردی و گروهی بپردازد. فصل دوم یک تئوری را در مورد چگونگی گسترش چرخه ی عمر دانش ارائه می‌دهد و ارتباط آن با چرخه ی یادگیری سازمانی (Organizational Learning Cycle) را که چرخه ی اجرای تصمیم (Decision Execution Cycle) نامیدیم، بیان می‌کند. همچنین این فصل تجزیه و تحلیل را از یادگیری دو حلقه‌ای آرگریس (۱۹۹۳)، مدل حل مسئله‌ی پوپر (۱۹۷۲) و یک چارچوب تعامل اجتماعی- فرهنگی مبتنی بر مراوده ی روانشناختی اجتماعی و معنی‌دارسازی ویگ (۱۹۹۵) در فرایندهای چرخه ی اجرایی تصمیم و چرخه عمر دانش می‌پردازد (که موضوعی بسیار جنجالی در مدیریت دانش است).

کاربردهای چارچوب چرخه عمر دانش: تئوری و عمل در مدیریت دانش جدید

         به طور فزاینده، تئوری‌های مدیریت دانش، چارچوب‌های مفهومی با مدل‌هایی را برای پردازش دانش فراهم می‌کنند. نقش چارچوب‌های مفهومی کمک به افزایش فعالیت‌های مدیریت دانش با استفاده از مجموعه طبقه‌بندی‌ها و روابطی است که برای توصیف، تحلیل و برنامه‌ریزی به کار می‌رود. فصل ششم به این مسئله می‌پردازد که چرخه ی عمر دانش در چه مواردی مفید است. به ویژه بخشی از حمایت‌های ایجاد شده توسط چارچوب چرخه ی عمر دانش از کاربردهای گوناگونی همچون ایجاد، راهبرد و ارزیابی دانش، مدل‌سازی، پیش‌بینی‌ها، شبیه‌سازی، دسته‌بندی مقیاس‌ها، فرمول‌بندی‌ خط‌مشی و برنامه، روانشناسی‌ها، الزامات IT، سرمایه فکری و آموزش را ارایه می‌دهد.

سیستم‌های «بهترین شیوه ی عمل مدیریت دانش» (Best Practices)

         در فصل هفتم این پرسش مورد بررسی قرار می‌گیرد و نکته ای کلیدی با عنوان “زمینه ی لازم برای انجام بهترین عمل” مطرح می‌شود. تصور می کنم نقل قسمت هایی از این فصل (از صفحات ۲۵۳ تا ۲۵۵ کتاب) برای شما جالب باشد:

“بسیاری از مدیران دانش با آنچه که ما تحت عنوان مساله ی فقدان زمینه و بستر از آن یاد می کنیم، مواجه شده اند. شکایت آنها چیست؟ سیستم مدیریت دانش در مورد تحویل بهترین شیوه های عمل ثبت شده در حد کفایت کار می کند، اما در مورد فراهم آوردن بینش لازم درباره ی زمان استفاده از آنها دچار مشکل می شود…”

        در واقع مولفان کتاب معتقدند: پرسش اساسی که هنگام استفاده از تجارب ثبت شده در سیستم بهترین تجارب سازمان مطرح می شود آن است که آیا ما از اطلاعات کافی درباره ی شرایط حاکم بر عمل پیشنهاد شده از سوی سیستم برخورداریم. به بیان دیگر آیا ما به درستی می دانیم که گزینه ی پیشنهاد شده از سوی سیستم بهترین تجارب شرکت، که برگرفته از تجارب گذشته سازمان است، دقیقا تحت چه شرایطی کارساز بوده است؟ تا اگر همچنان همه ی آن شرایط وجود دارد، از آن گزینه استفاده کنیم؟ فایرستون و مک الروی سپس چنین ادامه می دهند:

“واقعیت این است که افراد در کسب و کار تنها به برخی زمینه ها عمل می کنند و مناسب بودن کارهای گذشته برای امروز همیشه مدنظر قرار نمی گیرد.”

        نویسندگان کتاب سپس در ادامه ی همین فصل مفهومی کلیدی با عنوان “فراادعا به عنوان زمینه” را مطرح می کنند که راهگشای خواننده در رفع ابهام ایجاد شده در این مسیر است. در این بخش تنها به این نکته اکتفا می کنم که فرا ادعاها در واقع بینش ها یا دیدگاه هایی هستند که دلایل انتخاب گزینه های پیشنهادی را ارائه می دهند و از این طریق مبانی برای کشف و انتخاب گزینه های رقیب در اختیار کاربر سیستم بهترین تجارب سازمان قرار می دهند.

درنهایت دریافت اطلاعات بیشتر در این زمینه را به مطالعه ی اصل کتاب ارجاع می دهم و مطالعه ی کتاب را به همه ی مشتاقان عرصه ی تئوری و عمل توصیه می نمایم.

منبع:

فایرستون، ژوزف و مارک مک. ال روی (۱۳۸۷) مدیریت دانش جدید، ترجمه احمد جعفرنژاد و خدیجه سفیری، تهران، موسسه کتاب مهربان نشر.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *